Likopen, bazı bitkisel gıdalarda bulunan; domates, karpuz ve pembe greyfurt gibi kırmızı ve pembe meyvelere karakteristik rengini veren renk pigmentidir. Likopen sağlık açısından son derece faydalı bir moleküldür.
Likopenin sağlığa faydaları;
1. Bazı kanser türlerine karşı koruyabilir
Birçok çalışma, likopenin tümör büyümesini sınırlayarak meme ve prostat kanserlerinin büyümesini yavaşlatabileceğini göstermektedir.
Haftada en az iki porsiyon likopen açısından zengin domates sosu tüketen erkeklerin prostat kanserine yakalanma olasılığı, ayda bir porsiyondan az domates sosu tüketenlere göre %30 daha az bulunmuştur.
2. Kalp sağlığını destekleyebilir
Likopen, kalp hastalıklarında gelişmeyi veya erken ölüm riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Serbest radikal hasarını, toplam ve “kötü” LDL kolesterol seviyelerini azaltabilir ve “iyi” HDL kolesterolü artırabilir.
10 yıl süren bir çalışma sonucunda araştırmacılar, kanında yüksek likopen düzeyine sahip metabolik hastalığı olan bireylerin erken ölüm riskinin %39’a kadar daha düşük olduğunu kaydetti.
3. Göz sağlığını destekleyebilir
Likopen, katarakt oluşumunu önleyebilir veya geciktirebilir ve yaşlı erişkinlerde körlüğün önde gelen nedeni olan makula dejenerasyonu riskinizi azaltabilir.
4. Ağrıları azaltabilir
Likopen, sinir ve doku hasarının neden olduğu bir ağrı türü olan nöropatik ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
5. Güneş yanığına karşı koruyabilir
Güneşin zararlı etkilerine karşı koruma sağlayabilmektedir. Gıdalardan veya takviyelerden günlük 8-16 mg likopen alımının, UV ışınlarına maruz kalmanın ardından cilt kızarıklığının yoğunluğunu %40-50 oranında azaltmaya yardımcı olduğu bildirilmiştir. Ancak unutmamak gerekir ki, likopenin UV hasarına karşı koruması sınırlıdır.
6. Beyin sağlığını destekleyebilir
Likopenin antioksidan özellikleri, Alzheimer gibi yaşa bağlı hastalıklarda yaşanan nöbetleri ve hafıza kaybını önlemeye yardımcı olabilir.
7. Kemik sağlığına katkıda bulunabilir
Antioksidan etkisi kemik hücrelerinin ölümünü yavaşlatabilir, kemik yapısını güçlendirebilir ve kemiklerin sağlıklı ve güçlü kalmasına yardımcı olabilir.
Likopen zengini gıdalar
En önemli likopen kaynakları domates ve domates ürünleridir. Ayrıca, karpuz, kurutulmuş kayısı, kuşburnu ve pembe greyfurt da likopen içeren besinler arasındadır.
Yaygın olarak tüketilen sebze ve meyvelerin dışında, az bilinen bir yabani meyve de likopen içeriği bakımından oldukça zengindir. Güz yemişi meyvesi, likopen içeriği açısından aynı miktardaki domatesten 7 ila 17 kat daha fazla miktarda likopen içermektedir. (Güz yemişi meyvesi ile ilgili daha detaylı bilgi için bkz. Güz Yemişi Meyvesi; Özellikleri ve Sağlığa Faydaları)
Birçok besin öğesinin aksine, likopen ısıl işlem gördüğünde besleyicilik özelliğini kaybetmez. İşlenmiş domates ürünlerinde (salça, pastörize domates sosu, çorba vb.) işlenmemiş taze domateslere göre daha fazla likopen bulunur.
Pişirilmiş veya ezilmiş domatesler, yağ içeriğince zengin yemeklerle (salçalı makarna gibi) servis edildiğinde likopenin sindirim sisteminden kana geçişi kolaylaşabilmektedir.
Günümüz itibari ile önerilen günlük alım miktarı yoktur. Bununla birlikte, mevcut çalışmalardan günde 8-21 mg arasındaki alımların oldukça faydalı olduğu görülmektedir.
Gıdaların likopen içeriğine bakılacak olursa;
- Güz yemişi meyvesinin 100 gramında 58 mg,
- Domatesin 100 gramında 0.85-13.6 mg arasında,
- Bir kaşık salçada 20-23 mg,
- Bir kaşık ketçapta 4.0-5.0 mg,
- Karpuzun 100 gramında 4.77 mg,
- Pembe greyfurtun 100 gramında 0.75 mg bulunmaktadır.
Not: Bu makale, bilimsel araştırmalar ve güvenilir kaynaklara dayalı olarak hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir. Bu metin, tıbbi ya da bireye özel beslenme önerisi yerine geçmez. Kişisel sağlık durumu için bir sağlık profesyoneline veya diyetisyene danışılması önerilir.
Kaynakça
Raymond, J. L., & Morrow, K. (2023). Krause ve Mahan Besin ve Beslenme Bakım Süreci (16. baskı; G. Akbulut, Çev. Ed.). Nobel Tıp Kitabevleri.
Aksoy, M. (Ed.). (2022). Beslenme Biyokimyası (7. baskı). Ankara Nobel Tıp Kitabevleri.
Sencer, E., & Orhan, Y. (2005). Beslenme. İstanbul Medikal Yayıncılık.
Saldamlı, İ. (Ed.). (2021). Gıda Kimyası. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
Story, E. N., Kopec, R. E., Schwartz, S. J., & Harris, G. K. (2010). An Update on the Health Effects of Tomato Lycopene. Annual Review of Food Science and Technology, 1, 189–210.
Balali, A., Fathzadeh, K., Askari, G., & Sadeghi, O. (2025). Dietary intake of tomato and lycopene, blood levels of lycopene, and risk of total and specific cancers in adults: a systematic review and dose–response meta-analysis of prospective cohort studies. Frontiers in Nutrition, 12, 1516048.
Nam, Y.-E., Hwang, I.-G., & Jang, H.-H. (2026). Role of lycopene from tomato on cardiovascular risk: an umbrella review of systematic reviews and meta-analyses of intervention studies. Food & Function, 17(2), 622–630.
Bu yazı da ilginizi çekebilir; Kolajen; Vücuttaki İşlevleri ve Beslenme Tavsiyeleri
Halil İbrahim Akgül
Halil Ibrahim Akgul, Ph.D., is an Assistant Professor of Food Engineering at Bayburt University, where he works in the Division of Food Sciences within the Faculty of Engineering. He received his B.Sc. in Food Engineering from Akdeniz University in 2010, followed by an M.Sc. and a Ph.D. in Food Engineering from Atatürk University in 2015 and 2020, respectively. His formally recognised academic fields are Food Sciences and Engineering, Food Technologies, Dairy and Dairy Products Technology, and Food Microbiology.
Dr. Akgul has more than fifteen years of professional, research, and academic experience in food science. Between 2011 and 2013, he worked as the food engineer responsible for operations at the Pilot Dairy and Bread Factory of Atatürk University’s Directorate of Agricultural Enterprises. This industrial experience, combined with his subsequent academic research, gave him extensive practical and scientific knowledge of milk processing, dairy production, food quality, hygiene, and product development.
His research is primarily focused on milk and dairy products, dairy microbiology, starter cultures, lactic acid bacteria, exopolysaccharides, butter technology, and the physicochemical, microbiological, sensory, and nutritional properties of foods. His studies have examined the quality and fatty-acid composition of traditional butter, aroma formation in butter produced with different starter cultures, raw-milk quality, the characterisation and antioxidant activity of bacterial exopolysaccharides, traditional dairy products such as çökelek and karın kaymağı, colostrum powder, and the use of fruit-derived ingredients in ice cream production.
His academic record includes peer-reviewed research articles published in national and international journals, including Mljekarstvo, Acta Scientiarum Technology, the Journal of Food Safety and Food Quality, the International Journal of Food Engineering, the Atatürk University Journal of Agricultural Faculty, and ATA Food Journal. Four of the research articles currently listed in his university profile were published in SCI-Expanded-indexed journals. He has also contributed to twelve national and international conference papers and presentations covering dairy products, food microbiology, butter quality, fatty-acid composition, starter cultures, exopolysaccharide-producing bacteria, colostrum, traditional foods, and functional ice-cream formulations.
Dr. Akgul has participated as a researcher or adviser in eleven completed scientific and applied research projects. These projects have addressed the modernisation of pilot dairy-processing facilities; the production and quality characteristics of colostrum powder; the physicochemical and microbiological quality of butter and raw milk; the identification of exopolysaccharide-producing lactic acid bacteria; the development and production optimisation of starter cultures for mould-ripened cheese; the standardisation of traditional dairy products; and the use of sloe berry and persimmon fibre in ice-cream production.
His teaching experience spans undergraduate, associate-degree, and graduate education. The courses he has taught include Food Chemistry, Analytical Chemistry, General Chemistry, Organic Chemistry, Fermented Dairy Products Technology, Butter Production and Processing Technology, Healthy Living and Nutrition, Organic Agriculture and Food, Popular Science, Digital Literacy, and Information Technologies. Through these courses, he combines fundamental food chemistry and engineering principles with dairy technology, nutrition, scientific literacy, and the practical communication of scientific knowledge.
He is the founder and Editor-in-Chief of Gıda ve Sağlık, a multilingual digital publication devoted to food, nutrition, health, food chemistry, food microbiology, and culinary science. Through this platform, he draws upon his academic background, teaching experience, research activity, and practical knowledge of food production to present scientifically grounded information in a detailed and accessible form for an international readership.